Bart van Meijl wil met Reisopera staan voor hoop

Op 1 oktober 2020 is Bart van Meijl aan de slag gegaan als interim-directeur van de Nederlandse Reisopera. Zijn prioriteit in twee woorden: vooruitzicht bieden. Om te beginnen in de organisatie, die zonder directeur Nicolas Mansfield de eerste klappen van de coronacrisis moest opvangen. Maar Van Meijl  belooft ook het publiek perspectief en inspiratie. “In ons programma voor 2021/2022 moet hoop doorklinken.”

Wat hem het meest trof bij zijn aantreden begin oktober was de trots van de medewerkers op de Nederlandse Reisopera. “De mensen hier zijn echt begeesterd door het product dat ze maken. Ze voelen zich zeer met het bedrijf verbonden. Die energie is essentieel, zeker nu.”

Van Meijl doelt op de tegenslag, die al begon met het wegvallen van directeur Nicolas Mansfield. “Hoe kneiterhard iedereen ook heeft gewerkt om het op te vangen – met artistiek manager Josef Fuchs en manager financiën José Rikhof-Winters voorop –  dat slaat toch een gat. Daar kwam corona nog eens overheen, met alle frustrerende gevolgen van dien. Op een gegeven moment ben je alleen nog slecht nieuws aan het verkopen, terwijl de oorzaak buiten je eigen macht ligt. Dat vreet aan mensen.”

Het besluit om voorlopig af te zien van live voorstellingen biedt ruimte voor een pas op de plaats. Het is minder ingrijpend dan het misschien lijkt, licht Van Meijl toe: “Eigenlijk schrappen we maar een productie, de pocketversie van La Bohème. Maar het biedt net even de rust en duidelijkheid die nodig is. Reizen én zingen is met de huidige maatregelen sowieso een bijna onmogelijke combinatie. Het is niet verstandig om het dan toch te blijven proberen.”

 

Mee in het artistieke proces

De Reisopera werkt nu aan online alternatieven. Wat Van Meijl betreft mogen we meer verwachten dan livestreams van voorstellingen, waarmee veel gezelschappen zichtbaar proberen te blijven. “Met klakkeloos producties online zetten ga je de wereld niet veranderen.” Wat de interim-directeur voor ogen staat: “Een interactief videoplatform, waarmee je een totaalervaring biedt. Een operavoorstelling is prachtig, maar wordt nog leuker wanneer de regisseur vertelt welke keuzes hij heeft gemaakt of solisten uitleggen hoe ze met hun rol omgaan. Dan word je meegenomen in het artistieke proces.” Een Netflix-achtige omgeving moet het worden, waar je alles meemaakt wat er bij een opera komt kijken. Liefst ook nog met een chat-optie, want door de uitwisseling met anderen gaat het nog meer leven, is de overtuiging van Van Meijl. “Ik heb het meegemaakt bij de online versie van het festival Oude Muziek: daar ontstond via die chat een zekere emotie. Dat is waar het om draait. Mensen leren elkaar zo ook kennen.” De drempel ligt lager dan bij voorstellingen in de zaal, denkt Van Meijl, “waardoor je makkelijker ander publiek bereikt.”

Blik vooruit vasthouden

Bezig zijn met deze plannen brengt de organisatie in een positieve modus, merkt Van Meijl. Precies daar ligt zijn belangrijkste prioriteit in de komende maanden. “Je merkt dat mensen blij zijn zich weer ergens op te kunnen richten. Die flow, met de blik op vooruit, wil ik graag vasthouden.” Nieuwe ideeën over visie en strategie hoeven we van hem als ‘tussenpaus’ niet te verwachten. “De koers van de Reisopera ligt vast in het beleidsplan. Daar kan de nieuwe directeur straks mee verder. Ik denk sowieso dat je in deze coronaperiode voorzichtig moet zijn met al te onverhoeds de bakens te verzetten.”

De interim-directeur verwacht niet dat de wereld van de podiumkunsten er totaal anders uit komt te zien na deze crisis. “Met duizend mensen in een zaal genieten van een opera, dat komt echt wel terug. Tegelijk zijn nieuwe ontwikkelingen misschien het vasthouden waard.” Als voorbeeld noemt Van Meijl kleinere en meer flexibele producties zoals Magelone & Peter, Hans & Grietje. “Minder groots en meeslepend dan we van opera zijn gewend, maar kleinere theaters springen juist een gat in de lucht omdat ze ons nu ook kunnen boeken.”

De coronacrisis dwingt ook tot een bezinning op de artistieke inhoud van het programma voor 2021/2022 – met een beetje geluk weer een volwaardig seizoen. Van Meijl: “De samenleving heeft dringend behoefte aan een vergezicht. Mijn overtuiging is dat opera daar een rol in kan spelen. We beraden ons nu hoe we het programma voor 2021/2022 die lading kunnen geven. In de keuze van titels, maar ook in de verbindingen die je daartussen legt. Er moet hoop in doorklinken.”

Van Meijl twijfelde niet toen hij voor de klus bij de Reisopera werd gevraagd. Hij houdt van de cultuurbranche, en ook al is hij dan naar eigen zeggen geen opera-specialist, het genre fascineert hem. “Vooral vanwege het totaalconcept. Opera verenigt muziek, zang, theater en visueel spektakel.” Bovendien had hij goede herinneringen aan Enschede, waar hij als interim-directeur het Orkest van het Oosten vanaf 2015 door een woelige periode loodste. “Het was een zware klus, maar ik heb er een goede tijd gehad. Het is fijn om nu weer veel oude bekenden uit die tijd tegen te komen. En mooi om te zien wat er van het orkest is geworden.”

 

Muziek blijft uitlaatklep

Met een been in de muziek (Van Meijl studeerde hoorn en orkestdirectie aan het conservatorium) en het andere in het fiscaal recht (hij runt een adviesbureau voor expats) leidt Van Meijl een druk leven. De big band van de Katwijkse muziekvereniging Door Vriendschap Sterk moet het sinds kort zonder hem als dirigent stellen, ook omdat hij de handen vol heeft aan het (vrijwillige) voorzitterschap van de KNMO – de landelijke organisatie van amateurmuziek. Zeker nu hij, zoals hij zelf zegt, ‘2400 muziekverenigingen in het coronagareel moet houden.’ Zelf musiceren is er amper nog bij. “De hoorn staat hier op kantoor maar ik hem ‘m al een hele tijd niet aangeraakt.” Toch is muziek nog wel een uitlaatklep, vertelt Van Meijl. Na een drukke dag in de auto terug naar Utrecht gaat het volume soms voluit. “Vaak symfonische blaasmuziek. Ook heerlijk: Trijntje Oosterhuis die de hits van Stevie Wonder zingt. Nee, geen opera. Dat bewaar ik liever voor thuis.”

 

Ingrid Bosman, november 2020

Terug naar De Nederlandse Reisopera